Polonia Bytom to klub, który w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych dwukrotnie zdobył mistrzostwo Polski i triumfował w europejskich pucharach. Dziś bytomianie grają w I lidze, systematycznie odbudowując pozycję utraconą ponad cztery dekady temu. Historia rankingów Polonii to opowieść o spektakularnych wzlotach, bolesnych upadkach i uporczywej walce o powrót na szczyt.
Ranking Polonii Bytom w hierarchii polskich klubów przeszedł drogę od absolutnej czołówki do trzeciej ligi, by obecnie znów piąć się w górę. Dwa tytuły mistrzowskie, cztery wicemistrzostwa i triumf w Pucharze Intertoto to dorobek, którego nie da się zapomnieć. Awans do pierwszej ligi w sezonie 2024/2025 pokazał, że klub ma potencjał, by znów liczyć się w polskiej piłce.
Początki i droga do ekstraklasy
4 stycznia 1920 odbyło się zebranie założycielskie „Towarzystwa Sportowego Polonia”, które dało początek bytomskiej Polonii. Klub powstał w szczególnym momencie – tuż przed plebiscytem górnośląskim, jako symbol polskości na ziemiach, o które toczyła się walka. Wybuch III powstania śląskiego i podział w 1922 roku Górnego Śląska spowodował, że Bytom pozostał w granicach Niemiec i bytomski klub został na wiele lat wymazany z rejestru klubów sportowych.
Prawdziwy start w polskiej piłce nastąpił dopiero po II wojnie światowej. Polonia pierwszy raz zadebiutowała w polskiej ekstraklasie 14 marca 1948 roku w meczu z Legią Warszawa (1:3). W tym samym sezonie spadła z I ligi, powracając do niej w 1951 roku na 5 lat. To był początek drogi, która miała doprowadzić bytomian do największych sukcesów w historii klubu.
Złota era – lata 50. i pierwsze mistrzostwo
Rankingi Polonii Bytom zaczęły rosnąć na początku lat pięćdziesiątych. Już w 1952 roku Polonia została wice mistrzem Polski, a dwa lata później w 1954 roku świętowała pierwsze mistrzostwo Polski. Pierwszy tytuł przyszedł w dramatycznych okolicznościach – Polonia odniosła błyskotliwy sukces wygrywając 4:1 (3:1) z Legią Warszawa (a było to w Warszawie) w decydującym meczu grupowym.
Henryk Kempny został królem strzelców w 1954 roku, strzelając 13 bramek. To był czas, gdy pozycja Polonii w rankingu polskich klubów plasowała bytomian w absolutnej czołówce, obok takich potęg jak Ruch Chorzów czy Legia Warszawa.
Mimo sukcesów klub spadł do II ligi w następnym roku (1955). Paradoks historii Polonii – mistrz kraju rok później walczył o powrót do elity.
W 1957 roku klub ponownie awansował do ekstraklasy, w której grał nieprzerwanie do 1976 roku. Rok po awansie klub świętował wice mistrzostwo Polski w 1958, powtórzone przez zespół w 1959 roku. To był początek najbardziej owocnego okresu w historii klubu.
Szczyt potęgi – drugie mistrzostwo i Jan Liberda
Ranking Polonii Bytom osiągnął szczyt w 1962 roku. Polonia zajęła pierwsze miejsce w grupie II, a Górnik w grupie I i obie drużyny spotkały się w dwumeczu o mistrzostwo Kraju. Bytomianie najpierw wygrali wysoko – 4:1, w rewanżowym meczu ulegając jednak 1:2. Mimo porażki klub został po raz drugi w historii mistrzem Polski, a Jan Liberda został ponownie królem strzelców ekstraklasy dzięki strzeleniu szesnastu bramek.
21 czerwca na Stadion Śląski przybyło 80 tysięcy widzów, aby oglądać pierwszą odsłonę wielkiego widowiska; Górnik Zabrze – Polonia Bytom 1:4 (1:2). Bramki dla Polonii zdobyli: 32 i 80 minuta Liberda, 42 i 55 minuta Pogrzeba. Rewanż 1 lipca na stadionie Ruchu Chorzów: Polonia – Górnik 1:2. To wystarczyło do zdobycia tytułu mistrzowskiego. Osiemdziesiąt tysięcy kibiców na meczu – dziś trudno sobie wyobrazić takie zainteresowanie polską piłką.
| Sezon | Pozycja | Król strzelców Polonii |
|---|---|---|
| 1952 | Wicemistrzostwo | – |
| 1954 | Mistrzostwo | Henryk Kempny (13 bramek) |
| 1958 | Wicemistrzostwo | – |
| 1959 | Wicemistrzostwo | Jan Liberda (21 bramek) |
| 1961 | Wicemistrzostwo | – |
| 1962 | Mistrzostwo | Jan Liberda (16 bramek) |
Europejskie podboje – Puchar Europy i Intertoto
Mistrzostwo Polski pozwoliło na start w sezonie 1962/1963 w Pucharze Europy. Drużyna jako pierwsza w Polsce dostała się wtedy do pierwszej rundy po pokonaniu w kwalifikacjach Panathinaikosu Ateny 2:1 i 4:1 (premierowego gola dla Polonii w międzynarodowych rozgrywkach strzelił Norbert Pogrzeba), jednak uległa później Galatasaray SK w dwumeczu przegrywając najpierw 1:4 i zwyciężając w drugim spotkaniu 1:0. Pozycja Polonii w rankingu europejskich klubów zaczęła rosnąć.
Sezon 1964/1965 to okres największych sukcesów międzynarodowych z udziałem Polonii. Drużyna uczesniczyła w rozgrywkach Pucharu Intertoto, w których w fazie grupowej wygrała u siebie po 6:0 z Schalke 04 i Degerfors IF, a z Lens 4:0. Rozbicie niemieckiego Schalke 6:0 to wynik, który pokazywał siłę bytomian na arenie międzynarodowej.
Klub dotarł do finału eliminując po drodze jeszcze SC Karl-Marx-Stadt i FC Liege i w końcowej rozgrywce spotkał się z SC Lipsk. Pierwsza część miała miejsce 9 czerwca w Lipsku, a Polonia przegrała 0:3, co postawiło ją w trudnej sytuacji przed rewanżem, ale 16 czerwca na stadionie w Bytomiu piłkarze dali popis umiejętności i zwyciężyli 5:1, co zapewniło im pierwsze miejsce w całych rozgrywkach.
Po końcowym gwizdku tysiące kibiców wbiegło na boisko, a jeden z fanów zaczął całować Edwarda Szymkowiaka… po nogach. Taka była atmosfera po największym triumfie w historii klubu.
Puchar Ameryki – szczyt międzynarodowych sukcesów
Rankingi Polonii Bytom osiągnęły absolutny szczyt po zdobyciu Pucharu Ameryki. Po sukcesie w Pucharze Rappana Polonia została zaproszona do udziału w International Soccer League – lidze, w której brały udział drużyny europejskie zasilane amerykańskimi. Po wygraniu swojej grupy, w której klub wyprzedził Ferencvaros, West Bromwich (m.in. bytomianie sięgnęli po kolejny międzynarodowy triumf.
W drodze do finału zespół pokonał m.in. angielski West Bromwich Albion i Ferencvaros Budapeszt. W finale rywalem była bardzo mocna Dukla Praga. W pierwszym spotkaniu było 2:0 dla naszego zespołu, a w rewanżu 1:1. Wygrana bytomian nastąpiła jeszcze przed erą reprezentacji Kazimierza Górskiego i sukcesami naszej kadry, a zwycięstwo Polonii było wówczas największym sukcesem polskiego futbolu w historii.
Po powrocie do Polski w centrum miasta piłkarzy witały tysiące kibiców. Pozycja Polonii w rankingu polskich klubów była wtedy niekwestionowana – jako jedyny polski zespół, który zdobył europejski puchar.
Zestawienie międzynarodowych sukcesów
| Rok | Rozgrywki | Osiągnięcie |
|---|---|---|
| 1962/63 | Puchar Europy | Pierwsza runda (eliminacja przez Galatasaray) |
| 1964 | Puchar Intertoto | Finał |
| 1965 | Puchar Intertoto | Zwycięstwo |
| 1965 | Puchar Ameryki | Zwycięstwo |
Legendy klubu i rekordziści
Ranking Polonii budowali wybitni piłkarze, którzy zapisali się w historii polskiego futbolu. Edward Szymkowiak – legendarny bramkarz, którego imię nosi dziś stadion Polonii. Zdobywał Złote Buty w latach 1957, 1958, 1965 i 1966, a jego występy w finale Pucharu Rappana przeszły do historii.
Jan Liberda – najskuteczniejszy strzelec w historii klubu. Był wielokrotnym królem strzelców polskiej I ligi (1959, 1962) i najlepszym strzelcem klubu z 145 golami. To rekord, którego nikt nie pobił przez kolejne dekady. Najwięcej meczów w reprezentacji Polski jako zawodnik Polonii rozegrał Zygmunt Anczok – czterdzieści. Najwięcej bramek w reprezentacji strzelił Jan Liberda – osiem.
Zygmunt Anczok został Piłkarzem roku 1966. Paweł Orzechowski rozegrał najwięcej meczów w I lidze, aż 329 spotkań. To rekord, który pokazuje nie tylko klasę zawodnika, ale też jego wierność barwom klubu przez wiele sezonów.
Początek upadku – lata 70. i walka o utrzymanie
Kolejne dwa sezony to okres rozpadu wielkiej drużyny, która święciła triumfy w latach sześćdziesiątych. Nie było tego jeszcze widać w tabeli ligi – Polonia zajęła trzecie miejsce w sezonie 1968/1969 i czwarte w 1969/1970 – ale w tych latach odszedł cały kręgosłup zespołu. Edward Szymkowiak i Jan Liberda zakończyli swoje kariery, a Jan Banaś odszedł do Górnika Zabrze. Pozycja Polonii Bytom w rankingu zaczęła systematycznie spadać.
Od tego czasu z mocnej ligowej drużyny, która co roku kończyła sezon w ścisłej czołówce, zrobił się ligowy „średniak” i tak pozostało przez całe lata siedemdziesiąte – klub walczył już nie o mistrzostwo, lecz o utrzymanie wśród najlepszych. Rankingi Polonii przestały być imponujące.
W 1978 roku cztery kluby uzyskały 27 punktów w rozgrywkach i o spadku zadecydowała dodatkowa tabela uwzględniająca wyniki meczów między nimi. W sezonie 1978/1979 Polonia uratowała swój byt w ekstraklasie w ostatnim meczu wygrywając 2:0 z ŁKS i wyprzedzając Pogoń Szczecin. To była walka o przetrwanie, a nie o medale.
Pechowe finały Pucharu Polski
Polonia Bytom również trzykrotnie grała w finale Pucharu Polski. Nigdy jednak nie zdobyła tego trofeum. To jeden z paradoksów historii klubu – triumfy w Europie, ale żadnego krajowego pucharu.
- 1 maja 1964, Warszawa, Stadion Dziesięciolecia Legia Warszawa – Polonia Bytom 2:1 po dogrywce. Puchar Polski zdobyła Legia Warszawa.
- W sezonie 1972/1973 przegrała po rzutach karnych z warszawską Legią.
- 21 lipca 1977, Chorzów, Stadion Śląski Zagłębie Sosnowiec-Polonia Bytom 1:0. Puchar Polski zdobyło Zagłębie Sosnowiec.
Spadek do II ligi i koniec epoki
W 1976 roku Polonia spadła do II ligi, powracając do ekstraklasy rok później w 1977 roku – w tym samym roku Polonia po raz ostatni wywalczyła Puchar Polski. Choć klub wrócił na najwyższy poziom, nie zdołał odbudować dawnej potęgi. Ranking Polonii Bytom w hierarchii polskich klubów systematycznie spadał.
W 1980 roku Polonia spada do II ligi, kończąc tym samym swój okres sukcesów, a rozpoczynając tułaczkę klubu po niższych klasach rozgrywkowych. Po raz ostatni Polonia Bytom awansowała do ekstraklasy w 1986 roku, lecz w tym samym sezonie ponownie spadła do II ligi. To był koniec marzeń o powrocie do świetności.
Klub popadł w długi z powodu braku sponsorów i zamykania kopalń i hut, które dotychczas utrzymywały budżet klubu. Transformacja gospodarcza uderzyła w śląskie kluby szczególnie mocno.
Najgorsze lata – od III ligi do walki o przetrwanie
Lata 90. i początek XXI wieku przyniosły trudności finansowe, które skutkowały spadkiem do niższych lig, w tym do III ligi w 2007 roku. Klub wielokrotnie balansował na granicy bankructwa, tracił najlepszych zawodników i wychowanków. Pozycja Polonii Bytom w rankingu polskich klubów systematycznie spadała – z czołowej „piątki” w latach 60. do pozycji drugoligowca, a czasem nawet trzecioligowca.
Krótki powrót do ekstraklasy miał miejsce w sezonie 2006/2007. W wyniku korupcji w PZPN cztery I-ligowe drużyny spadły o kilka klas rozgrywkowych niżej, a Polonia Bytom po 20 latach tułaczki w II lidze triumfalnie powróciła do ekstraklasy – budżet zaledwie 1 miliona złotych był najniższy w ekstraklasie, a Polonia ostatecznie podczas rundy jesiennej zgromadziła zaledwie 14 punktów zajmując 14 miejsce. To był epizod, a nie prawdziwy powrót.
| Okres | Liga | Charakterystyka |
|---|---|---|
| 1948-1955 | Ekstraklasa/II liga | Pierwsze mistrzostwo (1954) |
| 1957-1976 | Ekstraklasa | Złota era – triumfy krajowe i międzynarodowe |
| 1977-1980 | Ekstraklasa | Walka o utrzymanie |
| 1980-1986 | II liga | Próba odbudowy |
| 1986-2007 | II/III liga | Głęboki kryzys |
| 2007-2011 | Ekstraklasa | Krótki powrót |
| 2011-2025 | I/II/III liga | Stopniowa odbudowa |
Odbudowa pozycji – droga z III ligi
Punktem zwrotnym był sezon 2019/2020, gdy pod wodzą trenera Kamila Rakoczego Polonia wywalczyła awans do II ligi. To był początek systematycznej odbudowy pozycji klubu w hierarchii polskiej piłki. Rankingi Polonii Bytom zaczęły powoli rosnąć.
Największy sukces ostatnich lat przyszedł w sezonie 2024/2025. Prowadzona przez Łukasza Tomczyka Polonia awansowała do I ligi po zwycięstwie w barażach nad Hutnikiem Kraków (4:1). Awans do I ligi w sezonie 2024/2025 to największy sukces klubu od dekad. To pokazało, że klub ma potencjał do dalszego rozwoju.
Obecna pozycja w hierarchii polskiego futbolu
Sezon 2025/2026 przynosi nadzieję – po awansie do pierwszej ligi Polonia próbuje odbudować pozycję, którą straciła ponad 40 lat temu. Ranking Polonii w I lidze plasuje bytomian w środkowej części tabeli, ale sam fakt gry na tym poziomie to sukces po latach spędzonych w niższych ligach.
Obecna pozycja w rankingu wszech czasów – 18. miejsce po 35 sezonach w najwyższej klasie – pokazuje historyczne znaczenie klubu. To dorobek, który plasuje Polonię wśród najważniejszych zespołów w historii polskiej piłki, mimo że ostatnie dekady nie były łaskawe dla bytomian.
Polonia Bytom jako jedyny polski klub zdobyła Puchar Intertoto. To osiągnięcie, którego nie powtórzył żaden inny zespół z kraju.
Porównanie z innymi śląskimi klubami
Pozycja Polonii Bytom w rankingu śląskich klubów pokazuje skalę upadku. W latach 60. bytomianie rywalizowali z Górnikiem Zabrze o palmę pierwszeństwa na Śląsku. Dziś Górnik gra w ekstraklasie, a Polonia w pierwszej lidze. Ruch Chorzów również przeżywa trudności, ale ma bogatszą historię ostatnich dekad.
| Klub | Mistrzostwa Polski | Obecna liga (2025/26) | Największy sukces międzynarodowy |
|---|---|---|---|
| Polonia Bytom | 2 (1954, 1962) | I liga | Puchar Intertoto (1965) |
| Górnik Zabrze | 14 | Ekstraklasa | Finał PZP (1970) |
| Ruch Chorzów | 14 | I liga | Półfinał PZP (1975) |
| Piast Gliwice | 2 | Ekstraklasa | Faza grupowa LE (2019/20) |
Perspektywy i szanse na powrót do ekstraklasy
Rankingi Polonii Bytom w I lidze pokazują, że droga do ekstraklasy jest długa. Klub nie dysponuje budżetem porównywalnym z najlepszymi pierwszoligowcami, a konkurencja jest ogromna. Arka Gdynia, Wisła Kraków czy Górnik Łęczna to zespoły z większymi możliwościami finansowymi.
Realistycznym celem dla Polonii w najbliższych latach jest stabilizacja w I lidze i stopniowa poprawa wyników. Awans do ekstraklasy wymaga wielomilionowych inwestycji w kadrę, infrastrukturę i akademię. Pozycja Polonii w rankingu klubów z potencjałem awansu plasuje bytomian poza pierwszą dziesiątką.
Atuty klubu:
- Bogata historia i tradycja
- Lojalni kibice, którzy przez wszystkie lata kryzysu nie stracili wiary
- Położenie w aglomeracji śląskiej (duży rynek potencjalnych sponsorów)
- Stadion noszący imię legendy – Edwarda Szymkowiaka
Wyzwania:
- Ograniczone finanse w porównaniu z konkurencją
- Brak regularności w wynikach
- Konieczność rywalizacji z innymi śląskimi klubami o kibiców i sponsorów
- Potrzeba modernizacji infrastruktury
Ranking Polonii – podsumowanie historii
Historia rankingów Polonii Bytom to fascynująca opowieść o wzlotach i upadkach. Dwa mistrzostwa Polski, cztery wicemistrzostwa, triumfy w Pucharze Rappana i Pucharze Ameryki – to dorobek, którego nie da się zapomnieć. Pozycja Polonii w latach 50. i 60. plasowała klub w absolutnej czołówce polskiej i europejskiej piłki.
Spadek z ekstraklasy w 1980 roku rozpoczął najtrudniejszy okres w historii klubu. Przez kolejne cztery dekady Polonia balansowała między drugą a trzecią ligą, wielokrotnie stając na krawędzi bankructwa. Ranking Polonii Bytom spadł z czołowej piątki do pozycji trzecioligowca.
Ale historia Polonii Bytom to też historia uporczywej walki o powrót. Awans do pierwszej ligi w 2024/2025 roku pokazał, że klub ma potencjał, by znów liczyć się w polskiej piłce. Czy bytomianie wrócą kiedyś do ekstraklasy? Trudno powiedzieć. Ale sama droga z trzeciej ligi do pierwszej pokazuje, że Polonia nie poddała się mimo wszystkich przeciwności.
Rankingi Polonii w hierarchii polskiego futbolu mogą już nigdy nie osiągnąć poziomu z lat 60., ale klub pozostaje ważną częścią historii polskiej piłki. Jako jedyny polski zespół, który zdobył Puchar Intertoto, Polonia Bytom na zawsze zapisała się w annałach europejskiego futbolu.
